POS komisyonu ve bloke süresi nasıl karşılaştırılır?

POS tekliflerini karşılaştırırken çoğu işletme sahibi tek bir sayıya bakar: komisyon oranı. Oysa kartlı satıştan hesabınıza geçen net tutarı belirleyen en az beş değişken vardır ve bunlardan biri, paranın ne zaman geldiğidir. Bu yazıda komisyon, bloke (valör) süresi, taksit maliyeti ve gizli kalabilen ücretleri tek tek açıklıyor; ardından farklı teklifleri aynı terazide tartmanızı sağlayacak basit bir yöntem ve hesaplayıcı sunuyoruz.

Komisyon (işlem ücreti) nedir?

Komisyon, kartlı her satıştan üye işyeri sağlayıcısının (banka veya ödeme kuruluşu) kestiği ücrettir. Genellikle işlem tutarının yüzdesi olarak ifade edilir. Bazı tekliflerde yüzdeye ek olarak işlem başına sabit bir tutar da bulunur. Bu ikinci kalem özellikle küçük tutarlı satışlarda önemlidir: düşük tutarlı bir satışta sabit ücret, yüzdesel komisyondan daha büyük bir pay oluşturabilir.

Komisyonun içinde aslında birden fazla tarafın payı vardır: kartı çıkaran bankanın payı, kart şemasının (Visa, Mastercard, Troy gibi) ücretleri ve sizin sağlayıcınızın marjı. Siz bunların hepsini tek bir oran olarak görürsünüz.

Komisyonu değiştiren etkenler

• Kart tipi: Banka kartı (debit), kredi kartı, ticari kart ve yurt dışı kartlar farklı fiyatlanabilir.
• Kanal: Fiziki POS ile sanal POS arasında fark olabilir; online işlemler dolandırıcılık riski nedeniyle farklı değerlendirilir.
• Taksit: Taksitli satışlarda taksit sayısı arttıkça kesinti genellikle artar.
• Ciro ve sektör: Yüksek hacimli veya düşük riskli sektörler daha iyi koşullar alabilir.
• Bloke süresi: Paranızı ne kadar erken isterseniz, oran genellikle o kadar yükselir.

Bloke süresi (valör) nedir?

Bloke süresi, kartlı satışın yapıldığı gün ile tutarın hesabınızda kullanılabilir hâle geldiği gün arasındaki süredir. Bankacılık dilinde buna valör de denir. Örneğin “ertesi gün valörlü” bir sözleşmede bugünkü satışlar yarın hesaba geçer; “30 gün bloke” bir sözleşmede ise bir ay sonra.

Bankalar ve ödeme kuruluşları çoğu zaman bir menü sunar: kısa bloke süresi + daha yüksek komisyon, uzun bloke süresi + daha düşük komisyon. Bu, aslında bir finansman tercihidir. Paranızı erken almak için ödediğiniz ek komisyon, o parayı birkaç hafta erken kullanmanın bedelidir.

Hangi bloke süresi size uygun?

Bunu belirleyen soru şudur: Nakit akışınız, tedarikçiye ödeme gününüzle uyumlu mu? Malı peşin alıp kartla satan bir market için 30 günlük bloke, sürekli bir nakit açığı anlamına gelebilir. Öte yandan nakit sıkıntısı olmayan ve tedarikçisine vadeli ödeyen bir işletme için uzun bloke süresi ve düşük komisyon daha mantıklı olabilir.

Taksitli satışın maliyeti

Türkiye’de kartlı alışverişte taksit yaygındır ve müşteri açısından önemli bir satın alma nedenidir. Taksitli satışta müşteri tutarı aylara bölerek öder, ancak siz genellikle tutarın tamamını (komisyon düşüldükten sonra) sözleşmedeki süreye göre alırsınız. Aradaki finansman maliyeti size taksit komisyonu olarak yansır.

Burada iki model vardır:

• Taksit maliyeti satıcıda: Müşteri peşin fiyatına taksit yapar, ek maliyeti siz üstlenirsiniz.
• Vade farkı müşteride: Taksitli fiyat peşin fiyattan yüksek gösterilir. Bu durumda müşteriye ödeme ekranında toplam tutarın açıkça gösterilmesi gerekir.

Hangi ürün gruplarında, kaç taksite kadar izin verileceğini belirleyen düzenlemeler de vardır; bazı ürün gruplarında taksit sayısı sınırlıdır veya hiç uygulanamaz. Güncel taksit sınırlamalarını sağlayıcınız size bildirmekle yükümlüdür.

Gözden kaçan diğer ücretler

Teklifleri karşılaştırma yöntemi

Farklı teklifleri adil karşılaştırmanın yolu, hepsini sizin gerçek satış profilinize uygulamaktır. Bunun için dört adım yeterli:

1. Satış profilinizi çıkarın: Son üç ayda aylık ortalama kartlı ciro, ortalama sepet tutarı, işlem sayısı ve taksitli satışların payı.
2. Her teklifin kalemlerini yazın: Yüzde komisyon, işlem başı sabit ücret, aylık sabit ücretler, bloke süresi.
3. Aylık toplam maliyeti hesaplayın: Aşağıdaki formülle.
4. Bloke süresinin değerini ekleyin: Paranın geç gelmesinin size maliyeti (örneğin kullandığınız ticari kredinin faizi) ile kısa bloke için ödediğiniz ek komisyonu kıyaslayın.

Varsayımsal bir örnek

Aylık 200.000 TL kartlı cirosu ve 1.000 işlemi olan bir işletmeyi düşünelim. İki teklif aldığını varsayalım (oranlar örnek amaçlıdır):

Oranı daha düşük görünen Teklif B, bu satış profilinde daha pahalıya geliyor. Ortalama sepet tutarı büyüdükçe ve işlem sayısı azaldıkça tablo değişebilir. Kendi rakamlarınızla denemek için aşağıdaki hesaplayıcıyı kullanabilirsiniz.

Net tutarı kontrol etmek: mutabakat

Sözleşmeyi imzaladıktan sonra iş bitmez. Her ay sağlayıcının panelinden veya hesap ekstresinden gelen tutarları kendi satış kayıtlarınızla karşılaştırın. Buna mutabakat denir. Kontrol etmeniz gerekenler:

• Hesaba geçen tutar, sözleşmedeki komisyon düşüldükten sonra beklediğiniz tutarla örtüşüyor mu?
• Aktarım tarihleri sözleşmedeki bloke süresine uygun mu?
• İadeler doğru tutarla ve doğru tarihte düşülmüş mü?
• Beklemediğiniz bir ücret kalemi var mı?

Satış ve stok kayıtlarını düzenli tutan işletmeler için bu kontrol birkaç dakika sürer. Kayıt düzeni için adisyon, POS ve stok takibi yazımızdaki önerilere bakabilirsiniz.

Pazarlık yaparken işe yarayan noktalar

• Gerçek ciro verilerinizi (ekstre veya Z raporu özetleri) masaya koyun; tahmini rakamlar yerine belgelenmiş hacim daha ikna edicidir.
• En az iki yazılı teklif alın ve hepsini aynı tabloya dökün.
• Kampanya oranlarının ne kadar süre geçerli olduğunu ve sonrasında hangi orana döneceğini yazılı olarak isteyin.
• Sözleşmeden çıkış koşullarını ve cihaz iadesi şartlarını önceden öğrenin.
• Ticari hesabınızın olduğu bankada kredi, maaş ödemesi gibi başka ürünler kullanıyorsanız bunu belirtin; toplam ilişki koşulları etkileyebilir.

Bloke süresinin nakit akışına etkisi

Bloke süresinin maliyetini somutlaştırmak için basit bir düşünce deneyi yapalım. Her gün yaklaşık aynı tutarda kartlı satış yapan bir işletme, 30 günlük bloke süresiyle çalışmaya başladığında ilk ay boyunca kartlı satışlarından hesabına neredeyse hiç para girmez. İkinci aydan itibaren her gün, bir ay önceki günün tahsilatı hesaba geçmeye başlar. Yani işletme, sürekli olarak yaklaşık bir aylık kartlı cirosu kadar bir tutarı sağlayıcıda “alacak” olarak bekletir.

Bu bekleyen tutar, işletmenin işletme sermayesinden eksilir. Tedarikçiye peşin ödeme yapan, kira ve maaşları ay başında ödeyen bir işletme bu açığı ya kendi birikimiyle ya da kısa vadeli krediyle kapatır. Kredi kullanılıyorsa, kısa bloke süresi için ödenen ek komisyon ile kredinin faiz maliyeti doğrudan karşılaştırılabilir hâle gelir.

Karşılaştırmayı yaparken şu soruları kendinize sorun:

• Bloke süresi kısaldığında ödeyeceğim ek komisyon, aylık bazda kaç TL ediyor?
• Aynı tutarı uzun bloke süresiyle beklersem, aradaki açığı nasıl finanse ediyorum ve bunun maliyeti ne?
• Satışlarım mevsimsel mi? Yoğun dönemlerde kısa, durgun dönemlerde uzun bloke süresi mantıklı olabilir mi?

Bu hesap, işletmeden işletmeye farklı sonuç verir. Önemli olan, kararı yalnızca oran tablosuna bakarak değil, nakit takviminizi önünüze koyarak vermektir.